Η Συνοικία Καστέλι
στην παλιά πόλη των Χανίων

Η συνοικία Καστέλι βρίσκεται στον λόφο επάνω από το λιμάνι της παλιάς πόλης των Χανίων και είναι το αρχικό μέρος από το οποίο προήλθαν τα μέχρι τώρα αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν πως τα Χανιά έχουν να διηγηθούν μια ιστορία που ξεκινάει περίπου το 3650-3000 π.Χ, στα τέλη της νεολιθικής εποχής.

Επισκεφθείτε την Ελληνοσουηδική ανασκαφή της οδού Κανεβάρο στην πλατεία της Αγίας Αικατερίνης, στο κέντρο του λόφου, η οποία έφερε στο φως ολόκληρη την κάτοψη οικίας των Μινωικών χρόνων, τμήματα τριών άλλων, καθώς και στενούς δρόμους και μια μικρή πλατεία.

Κυδωνία λεγόταν η τρίτη μεγαλύτερη Μινωική πόλη που ιδρύθηκε από τον βασιλιά Μίνωα στην Κρήτη, στην ίδια θέση με την σημερινή θέση της πόλης των Χανίων. Μάθετε περισσότερα για την Κυδωνία.

Τα Τείχη του Καστελίου

Το Καστέλι, πέραν του ότι ο λόφος του αποτελούσε πάντοτε φυσικό οχυρό, υπήρξε οχυρωμένο και από τείχος που περιέβαλε την ακρόπολη από την Ελληνιστική κιόλας εποχή. Αυτό αποδεικνύεται απο λείψανα τείχους της Ελληνιστικής εποχής (3ος αι. π.Χ) που βρέθηκαν κάτω απο το μετέπειτα χτισθέν τείχος της Βυζαντινής εποχής, το οποίο είναι ορατό και απο την μεριά της θάλασσας.


Συνεχίστε την βόλτα σας στην οδό Καραολή και Δημητρίου η οποία ξεκινά από την πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου ή  Συντριβανίου, για να δείτε μεγάλο τμήμα του Βυζαντινού τείχους το οποίο χτίστηκε με οικοδομικό υλικό από κατεστραμμένα οικοδομήματα της αρχαίας Κυδωνίας.

Το βυζαντινό τείχος χτίστηκε την Β' Βυζαντινή περίοδο (961-1204 μ.Χ.) στην προσπάθεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας να εδραιώσει την κυριαρχία της στην Κρήτη, αφού οι αμέλειες και παραλέιψεις του Βυζαντίου κατά την Ά Βυζαντινή περίοδο είχαν φέρει το νησί στα χέρια των Σαρακηνών Αράβων πειρατών (824-961 μ.Χ.) και την Κυδωνία στην απόλυτη παρακμή.

Σήμερα, το βυζαντινό τείχος αποτελεί και την μόνη αρχαιολογική απόδειξη για την ύπαρξη της πόλης την περίοδο μεταξύ της Αραβοκρατίας και της μετέπειτα περιόδου της Βενετοκρατίας.

Το Καστέλι την περίοδο της Βενετοκρατίας

Μετά την Δ' Σταυροφορία (1201-1204 μ.Χ), η κατακτηθείσα περιοχή της πρώην Βυζαντινής αυτοκρατορίας διαμοιράζεται, και η Κρήτη δίνεται απο τους Σταυροφόρους στα χέρια της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας που είχε παίξει ουσιαστικό ρόλο στην επιχείρηση της Δ' Σταυροφορίας.

Η αρχική αμέλεια της Κρήτης απο τους Βενετούς δίνει αφορμή στον Γενουάτη αρχιπειρατή της Μάλτας Ερρίκο Πεσκατόρε να καταλάβει ένα μεγάλο μέρος της, μόνο για 8 χρόνια όμως, αφού η Βενετία κατάφερε τελικά να διώξει τους Γενουάτες οι οποίοι παρέδωσαν την πόλη των Χανίων στην φωτιά.

Με την εδραίωση της κυριαρχίας των Βενετών το 1252 η πόλη και ο νομός μοιράζονται σε 90 "καβαλαρίες" και δίδονται σε αποίκους απο την Βενετία με τη ρητή υποχρέωση να ξαναχτίσουν την πόλη.

Η ανοικοδόμηση που ακολουθεί την βενετσιάνικη αρχιτεκτονική, ξεκινά απο το Καστέλι που στα πρώτα χρόνια της βενετοκρατίας θα αποτελέσει τον πυρήνα της πόλης που περικλύεται απο το υπάρχον βυζαντινό τείχος το οποίο και επισκευάζεται σε πολλά σημεία.

Κατά το ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης...

Δημιουργείται η διάνοιξη της πλατιάς κεντρικής οδού "Corso" της πόλης   1   (σημερινή οδός Κανεβάρο) που διασχίζει το Καστέλι από τα δυτικά στα ανατολικά τείχη, όπου και χτίζονται τα δημόσια κτίρια της πόλης.

Χτίζονται σκαλοπάτια, στα Βόρειοανατολικά της πόλης   2   , που σώζονται μέχρι σήμερα και συνδέουν τον λόφο του Καστελίου με το λιμάνι των Χανίων.

Στο κέντρο της πόλης, ανεγείρεται ο μεγάλος Καθεδρικός Ναός της Παναγίας (Duomo) πάνω στα θεμέλια Βασιλικής των παλαιοχριστιανικών χρόνων και στην υπόλοιπη περιοχή δημιουργούνται μικροί δρόμοι και χτίζονται βενετσιάνικα αρχοντικά των κατοίκων και των αξιωματούχων όπως το παλάτι (Palazzo) του Βενετού διοικητή της πόλης (Ρέκτορα), μέρος του οποίου σώζεται έως σήμερα στο τέρμα της σημερινής οδού Λιθίνων   3  , διαφοροποιημένο όμως από την μετέπειτα τουρκική κατοχή.

Αργότερα, η συνεχιζόμενη ακμή της δεύτερης πόλης του βενετσιάνικου "Βασιλείου της Κρήτης" θα οδηγήσει σταδιακά στην επέκτασή της έξω από τα στενά όρια του βυζαντινού τείχους που δεν χρησιμοποιείται πλέον, (μέχρι τα όρια της σημερινής παλιάς πόλης των Χανίων) και το Καστέλι θα αποτελεί πλέον μια από τις κύριες συνοικίες της πόλης.

Το Καστέλι την περίοδο της Τουρκοκρατίας

Το 1645 η κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς Τούρκους είναι γεγονός. Οι επιφανείς Τούρκοι ζούν στο Καστέλι. Ο βενετσιάνικος Καθεδρικός Ναός της Παναγίας μετατρέπεται σε τζαμί, όπως άλλωστε συνέβη και σε πολλά άλλα κτίρια της πόλης τα οποία προσαρμόζονται με σκοπό να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες και τις συνήθειες του νέου κατακτητή, ενώ παράλληλα χτίζονται και νέα. Ένα απο τα τρία τούρκικα δημόσια λουτρά (χαμάμ) της παλιάς πόλης των Χανίων σώζεται στο Καστέλι, στην οδό Κατρέ    4  

Μετά το τέλος της ελληνικής επανάστασης του 1821, μεσολαβεί η παραχώρηση της Κρήτης από τους Τούρκους στους Αιγυπτίους ως το 1841 όταν επανέρχεται η εξουσία στους Τούρκους. 


Το 1850, κατά την δεύτερη περίοδο της Τουρκοκρατίας, η έδρα του Τούρκου διοικητή Κρήτης μεταφέρεται στα Χανιά που εγκαθίσταται στο βόρειο άκρο του Καστελίου, σε ένα κυβερνητικό κτιριακό συγκρότημα το ''κονάκι'', που περιελάμβανε το σπίτι του πασά, φυλακές και χώρους διαμονής των φυλακών. Απο αυτά σώζεται σήμερα το κτίριο των φυλακών   5   που είναι χτισμένο κατά ένα μέρος επάνω στο τείχος από την βορεινή πλευρά, ενώ το ξύλινο σπίτι του πασά κάηκε το 1897.

Το 1898 Οι "Μεγάλες Δυνάμεις" της εποχής, που ενδιαφέρονταν για την Κρήτη, αποφασίζουν τη διεθνή κατοχή του νησιού. Στο Καστέλι, ακριβώς δίπλα απο τις τούρκικες φυλακές και σε σημείο με ωραία θέα, χτίζεται ένα κτίριο νεοκλασικής αρχιτεκτονικής που θα αποτελεί το Διοικητήριο των Μεγάλων Δυνάμεων    6  . (Σήμερα στεγάζει γραφεία της Πρυτανείας του πανεπιστημίου του Πολυτεχνείου Κρήτης.)

Καταστροφές Ιστορικών Μνημείων

Το 1941, κατά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, οι σφοδροί βομβαρδισμοί των γερμανικών αεροσκαφών καταστρέφουν αρκετά από τα ιστορικά μνημεία στον λόφο του Καστελίου. Ενδεικτικά, ο μεγάλος βενετσιάνικος Καθεδρικός Ναός της Παναγίας που αργότερα μετατράπηκε σε τζαμί του Μουσά πασά, καταστράφηκε ολοκληρωτικά και εμφανής είναι επίσης οι καταστροφές στο συγκρότημα της Μονής της Παναγίας των Θαυμάτων που χτίστηκε στα τέλη της Βενετοκρατίας   7  .



› Συνοικία Καστέλι