Το Φρούριο Φιρκάς
στο Παλιό Λιμάνι των Χανίων

Στα τέλη της περιόδου της βενετοκρατίας στην Κρήτη, η επεκτατικότητα των Οθωμανών Τούρκων οδήγησε του Βενετούς στην ανάγκη οχύρωσης της Κρήτης με φρούρια.

Στην περιοχή των Χανίων, τα σχέδια οχύρωση της πόλης, μεταξύ άλλων, περιελάμβαναν και την οικοδόμηση ενός φρουρίου στην είσοδο του λιμανιού που θα αντιμετώπιζε την επίθεση από την θάλασσα και θα εξασφάλιζε την προστασία του λιμανιού των Χανίων.

(Στο σημείο που καταλήγει η οδός Θεοτοκοπούλου, υπήρχε τείχος που ένωνε τον δυτικό προμαχώνα του San Salvatore με το φρούριο Φιρκά.)

Οι θέσεις των κανονιών της βορεινής πλευράς του φρουρίου, που κοιτά στην είσοδο του λιμανιού, είναι μέχρι σήμερα ευδιάκριτες στην εξωτερική πλευρά του τείχους. Σε κάθε ένα από τα 6 θολωτά ανοίγματα κατά μήκος των τειχών υπήρχε και ένα κανόνι (τα ανοίγματα έχουν πλέον χτιστεί), ενώ πάνω από αυτά, τα ορθογώνια ανοίγματα επέτρεπαν στους πυροβολητές να παρατηρούν την τροχιά της βολής προκειμένου να κάνουν τις απαραίτητες διορθώσεις στην επόμενη βολή. Για να βυθιστεί το εχθρικό πλοίο, έπρεπε να χτυπηθεί στην επιφάνεια της θάλασσας. Γι' αυτό και οι θέσεις των κανονιών βρίσκονται στο χαμηλότερο ύψος των τειχών, στο επίπεδο του εδάφους.

Η είσοδος του φρουρίου βρίσκεται στην νότια πλευρά και ταυτίζεται με την είσοδο του σημερινού Ναυτικού Μουσείου Κρήτης το οποίο είναι χτισμένο επάνω στα τείχη και εντός του φρουρίου. 

Στα χρόνια της βενετοκρατίας το φρούριο στέγαζε το στρατώνα της ναυτικής φρουράς των Βενετών στα Χανιά και εδώ βρισκόταν η έδρα του στρατιωτικού διοικητή της πόλης των Χανίων.  

Στο εσωτερικό του φρουρίου, παρατηρήστε...

  • Tη σκαλιστή είσοδο σε κτίριο του πρώτου ορόφου της διώροφης δυτικής πτέρυγας. Σώζεται το λιοντάρι - έμβλημα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας. 
  • Στο μέσον της αυλής, το θολωτό δάπεδο με τις κάθετες τρύπες, αποτελεί την οροφή της μεγάλης υπόγειας δεξαμενής που συγκέντρωνε τα βρόχινα νερά. 
  • Στο βάθος φαίνονται οι θολωτοί χώροι όπου βρίσκονταν τα κανόνια.

Στα μετέπειτα χρόνια της τουρκοκρατίας, το φρούριο που διατηρεί μέχρι σήμερα την τούρκικη ονομασία Φιρκά, χρησιμοποιήθηκε κυρίως σαν στρατώνας και αργότερα ως φυλακές για τους Κρήτες που μάχονταν για την ελευθερία και την πολυπόθητη ένωση με την Ελλάδα.

Το 1913 με τις συνθήκες του Λονδίνου και του Βουκουρεστίου, οι Τούρκοι παραιτούνται απο κάθε κυριαρχικό τους δικαίωμα στο νησί και η Κρήτη παραχωρείται στην Ελλάδα.

Την 1η Δεκεμβρίου του 1913, στο φρούριο Φιρκά πραγματοποιήθηκε η επίσημη τελετή της πολυπόθητης ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού και απερίγραπτης χαράς, όπου στον μικρό πυργίσκο του φρουρίου ανυψώθηκε η γαλανόλευκη Ελληνική σημαία. Παρόντες ήταν ο τότε βασιλιάς της Ελλάδας Κωνσταντίνος, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Ναύαρχος Κουντουριώτης, οι επιζώντες αγωνιστές οπλαρχηγοί των κρητικών επαναστάσεων και πλήθος κόσμου απ' όλη την Κρήτη.

Στις μέρες μας, κάθε χρόνο την 1η του Δεκεμβρίου, τιμάται η επέτειος της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, με τη διοργάνωση ανάλογης επίσημης τελετής στο φρούριο Φιρκά.



› Φρούριο Φιρκάς